Rynek i inwestycje-Instrumenty rynkowe w GIEŁDA-Edukacja - bossa.pl
2017.11.20, godz. 10:09
479x59_A.gif
kontakt
Instrumenty rynkowe

Akcja

Udział w przedsiębiorstwie zwanym spółką akcyjną. Posiadanie akcji daje prawo do głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy oraz prawo do udziału w zysku osiąganym przez przedsiębiorstwo.
Na giełdach notowane są firmy zwane spółkami akcyjnymi. Kapitał takiej spółki dzieli się na wiele udziałów zwanych akcjami. Jeśli składa się ze 100 akcji, posiadacz (zwany akcjonariuszem) każdej z nich jest właścicielem jednej setnej spółki. Oczywiście nie oznacza to, że może on iść do prezesa firmy i zażądać zmiany jej strategii lub wypłaty gratyfikacji z tytułu własności.

Więcej o prawach i obowiązkach akcjonariusza: http://bossa.pl/edukacja/rynek/akcjonariusz/

O tym, w jaki sposób firma ma się rozwijać, na co przeznaczać posiadane środki (np. na nowe inwestycje, spłatę długów, wypłatę części z zysku dla akcjonariuszy) decydują podczas Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy (WZA) posiadacze dużych pakietów akcji. Zwykle taką władzę daje posiadanie ponad 50 procent akcji, ale jeśli pozostałe akcje są rozproszone, wystarczy znacznie mniej. Jednak to, że ktoś posiada tylko niewielki udział w spółce, nie oznacza, że nie ma z tego tytułu żadnych praw. Przede wszystkim może uczestniczyć w jej zyskach. 

W spółkach akcyjnych co roku, właśnie podczas WZA podejmuje się decyzję o tym, co zrobić z wypracowanym zyskiem. Firmy dojrzałe wypłacają część zysków akcjonariuszom w postaci dywidendy. Jednak młode firmy całą uzyskaną ze swej działalności gotówkę starają się inwestować, aby umocnić swoją pozycję na rynku i zapewnić sobie dalszy rozwój. W takiej sytuacji nagrodą dla akcjonariuszy może być wzrost ceny posiadanych akcji, zwłaszcza, jeśli inni inwestorzy docenią racjonalność poczynionych inwestycji i będą skłonni płacić za akcje coraz więcej.

Najczęściej prawa do dywidendy lub prawa do udziału w walnym zgromadzeniu wynikające z posiadania akcji są równe. Często jednak firmy emitują akcje zwane akcjami uprzywilejowanymi. Akcja może być uprzywilejowana, co do głosu w taki sposób, iż na jedną akcję przypadają na przykład dwa głosy na walnym zgromadzeniu. Takie akcje zwykle posiadają założyciele przedsiębiorstwa, którzy chcą zapobiec ewentualnej kontroli nad spółką. Inny rodzaj uprzywilejowania to uprzywilejowanie, co do dywidendy, oznaczające, że posiadacze takich akcji są lepiej traktowani przy podziale zysku - dostają go proporcjonalnie więcej. Akcji uprzywilejowanych nie można kupić na GPW w Warszawie. W obrocie giełdowym znajdują się tylko akcje zwykłe.

W większości krajów istnieje kilka rynków akcji. Czasem są one organizowane przez jedną giełdę, a czasem przez dwie lub więcej giełd działających niezależnie i stosujących różne systemy notowań. Giełda Papierów Wartościowych organizuje obrót akcjami na rynku regulowanym – Główny Rynek Giełdowy (w ramach którego rozróżnia się rynek podstawowy i równoległy) oraz w formule alternatywnego systemu obrotu (NewConnect).

Spółki notowane na rynku regulowanym muszą spełnić surowe wymogi kapitałowe, formalne i informacyjne.

Z kolei rynek NewConnect przeznaczony jest dla powstających bądź młodych firm o stosunkowo niewielkiej kapitalizacji. Formalności i koszty debiutu na NewConnect są niższe w porównaniu z regulowanym rynkiem GPW. Mniejsze są także obowiązki informacyjne ciążące na emitentach.

Więcej na temat rynku NewConnect: http://bossa.pl/edukacja/rynek/newconnect/  

Obligacja

Jest to papier wartościowy stwierdzający fakt zaciągnięcia długu przez emitenta obligacji u jej nabywcy. Emitent obligacji zobowiązuje się do okresowego wypłacania jej posiadaczowi oprocentowania oraz - w terminie zwanym terminem wykupu - zwrotu jej wartości nominalnej.

Rządy wszystkich krajów zapożyczają się u swoich obywateli lub u inwestorów zagranicznych, emitując dłużne papiery wartościowe zwane obligacjami. Emitentem obligacji mogą jednak być nie tylko rządy krajów, ale również gminy czy przedsiębiorstwa. W zależności od tego kto je emituje różne bywa ich oprocentowanie. Im większa jego wiarygodność kredytowa, czyli im mniejsze ryzyko ponoszone przez nabywców, tym mniejszych odsetek będą oni wymagali. Przyjmuje się, że najbardziej pewnym emitentem obligacji są rządy największych potęg gospodarczych świata - na pierwszym miejscu rząd Stanów Zjednoczonych. Na przeciwległym końcu tej skali znajdują się obligacje emitowane przez przedsiębiorstwa w celu finansowania ryzykownych przedsięwzięć zwane obligacjami śmieciowymi. Niezależne instytucje finansowe - takie jak Standard & Poor's i Moody's - prowadzą klasyfikację różnych klas obligacji, przyznając im oceny określające zdolność emitentów do wywiązania się z podjętych zobowiązań.

W przypadku obligacji występuje kilka rodzajów cen. Cena nominalna to wartość, od jakiej naliczane są należne nam odsetki i równocześnie jest to cena po jakiej emitent wykupi od nas obligacje po upływie czasu ich zapadalności. Cena emisyjna to cena, po jakiej kupujemy obligacje bezpośrednio od emitenta. W zależności od tego, jak ocenia on szanse powodzenia emisji, może być ona niższa lub wyższa od ceny nominalnej. Gdy emisja zostanie sprzedana, obligacje zaczynają być notowane na giełdzie. Wówczas ich cenę ustala już nie emitent, ale relacja między popytem i podażą, czyli po prostu rynek. Mamy wówczas do czynienia z ceną rynkową. Jednak wbrew pozorom, nie jest to cena, którą zapłacimy w momencie kupna obligacji na giełdzie. Rzeczywista kwota po jakiej dokonuje się transakcji musi być powiększona o już narosłe odsetki. Mówimy w związku z tym o cenie rozliczeniowej. Wartość odsetek jest codziennie podawana w prasie finansowej.

Obligacje Skarbu Państwa, które można kupić na warszawskiej giełdzie, możemy podzielić według terminu do wykupu na jednoroczne, dwuletnie, trzyletnie, pięcioletniedziesięcioletnie. Oczywiście, to że zdecydujemy się na kupno obligacji pięcioletniej nie oznacza, że musimy ją trzymać do czasu jej wykupu przez Skarb Państwa. Dzięki giełdzie możemy sprzedać je w dowolnym momencie.

W przypadku obligacji o oprocentowaniu zmiennym płatności odsetkowe mogą różnić się od siebie w różnych okresach odsetkowych. W przypadku obligacji rządowych o zmiennym oprocentowaniu wysokość odsetek wyliczana jest na podstawie inflacji lub rentowności bonów skarbowych (czyli krótkoterminowych papierów dłużnych emitowanych przez Skarb Państwa).Obligacje o stałym oprocentowaniu to takie, których oprocentowanie jest stałe przez cały czas "życia" obligacji. Wadą takich obligacji jest to, że bez względu na to, jaka będzie inflacja (a co za tym idzie - oprocentowanie lokat bankowych), posiadacz obligacji będzie dostawał zawsze tą samą kwotę. Zaletą - to, że wiadomo, jaka to będzie kwota. [Jeśli chcesz wiedzieć o obligacjach naprawdę wszystko, zajrzyj do F.J. Fabozzi Rynki obligacji. Analiza i strategie.]

Prawo poboru

Przywilej pierwszeństwa przy zakupie nowych akcji spółki przez jej dotychczasowych akcjonariuszy proporcjonalnie do liczby akcji już posiadanych.
Spółki potrzebujące nowego kapitału decydują się często na emisję nowych akcji. Aby jednak zapobiec zmniejszeniu udziału w spółce przez dotychczasowych akcjonariuszy (na przykład przez założycieli firmy posiadających większościowy udział), przeprowadzają tak zwaną emisję z prawem poboru. Korzystając z prawa poboru dotychczasowi akcjonariusze mają możliwość zachowania swojego stanu posiadania w spółce decydując się na objęcie nowej emisji zgodnie z przysługującym im przywilejem. Oczywiście nie oznacza to, że dotychczasowi właściciele muszą objąć nową emisję akcji. Dzięki temu, że prawa poboru może być notowane na giełdzie jako samodzielny papier wartościowy posiadacze "starych" akcji mogą zrezygnować z tego prawa sprzedając je na giełdzie.

Prawa poboru notowane są w systemie kursu jednolitego. Ponieważ nie obowiązują tu 10-procentowe widełki cenowe, dlatego zmienność ich cen bywa bardzo duża. Gwałtowne skoki cen praw poboru spowodowane są efektem dźwigni finansowej. Cena rynkowa prawa poboru zależy od różnicy między bieżącym kursem akcji już obecnych na giełdzie a ceną, po jakiej obejmowane będą akcje z nowej emisji. W tej sytuacji kilkuprocentowa zmiana kursu starej emisji może sprawić, że wartość prawa poboru nowych akcji zmieni się o kilkadziesiąt procent. 

Więcej na temat prawa poboru: http://bossa.pl/edukacja/rynek/prawopoboru 

Prawo do nowych akcji

Prawo do otrzymania akcji przez osoby, którym przydzielono akcje nowej emisji. W związku z tym, że prawa do akcji (PDA) są papierami wartościowymi mogą być przedmiotem obrotu na GPW. Warunkiem dopuszczenia PDA do obrotu giełdowego jest sporządzenie i zatwierdzenie odpowiedniego dokumentu informacyjnego (chyba ze nie jest to wymagane) oraz uznanie przez Zarząd Giełdy, że obrót nimi będzie odpowiednio płynny, zapewni prawidłowy przebieg transakcji, interes uczestników nie będzie zagrożony, a także, że akcje w jakie prawa się przekształcą będą spełniały warunki Regulaminu Giełdy.

Handel PDA odbywa się w okresie pomiędzy przydziałem akcji nowej emisji a ich rejestracją w sądzie.

Cena prawa do akcji - inaczej niż w przypadku prawa poboru - nie stanowi drobnego ułamka ceny akcji. Jeśli na giełdzie notowane są już akcje dawniejszych emisji tej samej spółki, cena prawa do akcji jest na ogół nieznacznie mniejsza od ich ceny giełdowej. Owa drobna różnica jest czymś w rodzaju dyskonta dla inwestora kupującego tytuł własności do papieru, który nie został jeszcze wyceniony przez rynek w normalnym systemie notowań. W przypadku pierwszej publicznej emisji akcji danej spółki odniesieniem dla ceny prawa do akcji jest z jednej strony cena emisyjna, z drugiej zaś oczekiwana cena rynkowa.

Opcje

Prawo (lecz nie obowiązek) do nabycia (w przypadku opcji kupna – ang. call) lub sprzedaży (w przypadku opcji sprzedaży – ang. put) danego dobra po z góry określonej cenie.

W przeciwieństwie do nabywcy, sprzedający opcję („wystawca”) jest zobowiązany do sprzedania lub zakupu danego dobra od nabywcy opcji, jeżeli ten uzna, że zechce z posiadanego prawa skorzystać (czyli uzna wykonanie opcji za opłacalne). W praktyce opcja zostaje zrealizowana, jeśli przewidywana przez nią cena jest lepsza niż cena oferowana na wolnym rynku w danym czasie. Zysk nabywcy opcji jest wówczas równy różnicy między ceną rynkową, a ceną realizacji opcji. 

Więcej o opcjach: http://bossa.pl/edukacja/opcje/kurs/  

Warrant

Prawo do kupna (warrant typucall) lub sprzedaży (warrant typuput) akcji lub innych aktywów po określonej cenie w określonym czasie w przyszłości. Aktywem, którego dotyczy warrant, może być między innymi papier wartościowy, waluta, indeks giełdowy lub stopa procentowa. Ponieważ wartość warrantu zależy od aktualnej ceny tego aktywu (zwanego instrumentem bazowym) jest on zaliczany do instrumentów lub praw pochodnych. W rzeczywistości przypomina pod względem konstrukcji kontrakt opcyjny - różnica polega na tym, że jego wystawcą, czyli emitentem jest instytucja finansowa lub spółka.

Warrant jest bezwarunkowym i nieodwołalnym zobowiązaniem się jego emitenta do wypłacenia uprawnionym właścicielom warrantów kwoty rozliczenia. 

  • W przypadku warrantu kupna jest to dodatnia różnica pomiędzy ceną instrumentu bazowego, a ceną wykonania (strike price) określoną przez emitenta.
  • W przypadku warrantu sprzedaży kwotą rozliczenia jest dodatnia różnica między ceną wykonania (strike price), a ceną instrumentu bazowego.

Wykonanie zobowiązania emitenta może polegać nie tylko na przekazaniu pieniędzy, lecz również na dostawie (tj. odpowiednio - sprzedaży lub kupnie) instrumentu bazowego po ustalonej cenie wykonania. O ile jednak w pierwszym przypadku instrumentem bazowym może być w zasadzie każda wartość (np. indeks), w drugim wyłącznie to, co może być przedmiotem obrotu i dostawy (indeks już nie, ale akcje firmy "X" tak).

Warranty mogą być emitowane przez banki i inne instytucje finansowe, np. domy maklerskie - na akcje spółek notowanych na giełdzie, indeksy itp. W zależności od przyjętego przez emitenta zobowiązania warranty dzielimy na „europejskie” oraz „amerykańskie”. Europejskie warranty umożliwiają inwestorowi wykonanie warrantu w dniu wygaśnięcia, zaś amerykańskie w dowolnym dniu, nie późniejszym niż dzień wygaśnięcia.

W przypadku warrantów na akcje, jeden warrant opiewa na część lub wielokrotność jednej akcji spółki lub na część wartości indeksu giełdowego, wyrażoną w złotych. Wykonanie warrantów notowanych na GPW może być dokonane wyłącznie poprzez rozliczenie pieniężne. 

Oznacza to, że inwestor, w dniu wykonania za każdy posiadany warrant otrzyma kwotę rozliczenia równą: 

  • Dla warrantów kupna – różnicy pomiędzy kursem akcji spółki w dniu wygaśnięcia, a ceną wykonania, pomnożonej przez liczbę akcji przypadających na warrant, (oczywiście tylko w wypadku, gdy cena akcji instrumentu bazowego przewyższy ceną wykonania, w przeciwnym wypadku warrant wygaśnie bez wartości).
  • Dla warrantów sprzedaży – różnicy pomiędzy ceną wykonania a kursem akcji spółki w dniu wygaśnięcia, pomnożonej przez liczbę akcji przypadających na warrant, (oczywiście tylko w wypadku, gdy cena akcji instrumentu bazowego jest niższa od ceny wykonania, w przeciwnym wypadku warrant wygaśnie bez wartości).

Kontrakt terminowy

Umowa kupna lub sprzedaży pewnych aktywów (zwykle instrumentów finansowych lub towarów) w określonym czasie w przyszłości po określonej cenie.

Kontrakty terminowe zaliczane są do instrumentów pochodnych, czyli takich, których wartość zależy od ceny innego dobra. Podobnie jak w przypadku opcji i warrantów instrumentem bazowym kontraktu terminowego mogą być akcje, towary, indeksy, waluty lub stopy procentowe. 

Więcej informacji na temat kontraktów terminowych: http://bossa.pl/edukacja/kontrakty/

Indeks giełdowy

Miernik stanu rynku konstruowany najczęściej jako średnia cen akcji wybranej grupy spółek.
Na przeciętnej giełdzie akcji notowane jest od kilkuset do kilku tysięcy spółek. Ponieważ śledzenie notowań wszystkich papierów jest w tych warunkach praktycznie niemożliwe, giełdy i instytucje finansowe publikują indeksy giełdowe, zwane czasem średnimi, które mają odzwierciedlać ogólną sytuację rynkową. Każdy niemal indeks jest konstrukcją sztuczną w tym sensie, że nie obejmuje całości danego rynku, lecz pewną jego próbkę.

Najbardziej znany i najstarszy indeks giełdowy to tak zwana Średnia Przemysłowa Dow Jones (Dow Jones Industrial Average, w skrócie DJIA). DJIA to w przybliżeniu średnia arytmetyczna cen 30 najważniejszych spółek notowanych na giełdzie nowojorskiej (New York Stock Exchange, czyli NYSE). Skład średniej jest okresowo aktualizowany. Ponieważ średnia składająca się z tak niewielu spółek była mało reprezentatywna, w roku 1943 wprowadzono nowy indeks dla giełdy nowojorskiej S&P 500, który obejmuje 500 najważniejszych spółek i stanowi średnią ważona ich kapitalizacją, czyli wartością rynkową. 

Najważniejsze indeksy polskiej giełdy to WIG i WIG20. WIG, czyli Warszawski Indeks Giełdowy obejmuje wszystkie spółki rynku podstawowego notowane na nim na koniec poprzedniego kwartału. Jest indeksem ważonym kapitalizacją spółek, przy czym stosuje się dodatkowe ograniczenie możliwego udziału jednej spółki do 10%, zaś pojedynczej branży do 30% wartości portfela indeksu. WIG należy do kategorii indeksów dochodowych, co oznacza, że uwzględnia dywidendy i prawa poboru

Indeks WIG20 ma charakter czysto cenowy, co znaczy, że nie uwzględnia dywidend i praw poboru. Obejmuje 20 najważniejszych spółek rynku podstawowego, przy czym kryterium ich doboru obejmuje obok kapitalizacji udział w obrotach giełdy. Te same kryteria określają wagi poszczególnych spółek w portfelu indeksu. 

Poza tymi indeksami GPW publikuje również wiele innych indeksów. Najpopularniejsze wśród inwestorów to indeks średnich spółek mWIG40, małych spółek sWIG80 (będący kontynuacją indeksu WIRR) oraz subindeksy sektorowe, pozwalające ocenić efektywność inwestowania w spółki z różnych sektorów gospodarczych.

bos bank logo
Grupa kapitałowa
Nagroda specjalna i tytuł BROKERA ROKU 2015
Nagroda specjalna i tytuł BROKERA
ROKU 2015, przyznane przez GPW.

logo_FMR2017aktualny.jpg Finansowa Marka Roku: wyrazista marka promująca edukację, umocnienie pozycji lidera rynku kontraktów terminowych.

nagroda najlepszy dom maklerski 2015
Najwyższa ocena dla DM BOŚ w ankiecie czytelników Gazety Giełdy Parkiet 2015r.