Rynek i inwestycje-Instytucje rynku kapitałowego w GIEŁDA-Edukacja - bossa.pl
2017.11.22, godz. 04:45
479x59_A.gif
kontakt
Instytucje rynku kapitałowego

Regulacje prawne

24 października 2005 roku dotychczas obowiązująca Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. "Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi" (z póź. zmianami została zastąpiona trzema nowymi ustawami regulującymi rynek kapitałowy w Polsce. Nowe ustawy to:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi,

2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych,

3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym,

4. Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym.

Zmiana regulacji prawnych w zakresie funkcjonowania polskiego rynku kapitałowego była uwarunkowana koniecznością dostosowania polskich regulacji do przepisów dyrektyw Unii Europejskiej. Wprowadzenie nowych rozwiązań miało również na celu poprawienie konkurencyjności i sprawności działania polskiego rynku kapitałowego poprzez jego liberalizację oraz wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych jakie pojawiały się podczas stosowania dotychczasowej ustawy.

Najważniejsze zmiany dotyczące rynku to m.in:

  • usunięcie z polskiego prawa pojęcia "publicznego obrotu" oraz "dopuszczenia do publicznego obrotu";
  • wprowadzenie procedury zatwierdzania prospektu emisyjnego przez KPWIG w związku ofertą publiczną lub ubieganiem się o dopuszczenie papierów wartościowych do obrotu na rynku regulowanym;
  • wprowadzenie nowego wzoru prospektu emisyjnego;
  • rezygnacja z przymusu rynku regulowanego (nie ma obowiązku wprowadzania na giełdę każdej nowej emisji akcji przez spółkę giełdową);
  • wprowadzenie możliwości tworzenia alternatywnych systemów obrotu (systemy niegiełdowe);
  • wprowadzenie nowej definicji instrumentu finansowego (rozszerzenie pojęcia o instrumenty funkcjonujące na rynkach Unii Europejskiej);
  • wprowadzenie instytucji agenta domu maklerskiego
  • możliwość odmowy przez KPWiG zatwierdzenia prospektu wyłącznie, gdy jego treść lub forma nie jest zgodna z wymogami prawa. Za informacje zawarte w prospekcie odpowiadają autorzy prospektu;
  • możliwość odstąpienia od zapisu na akcje, w przypadku, gdy w trakcie oferty publicznej emitent opublikuje aneks do prospektu;
  • "jednolity paszport europejski" - emitent, którego prospekt został zatwierdzony w Polsce może zabiegać o kapitał we wszystkich krajach Unii Europejskiej;
  • zwiększenie nadzoru nad transakcjami podejrzanymi.

Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi reguluje:

a) zasady, tryb i warunki podejmowania i prowadzenia działalności w zakresie obrotu papierami wartościowymi i innymi instrumentami finansowymi,

b) prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w tym obrocie,

c) wykonywanie nadzoru.

Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych reguluje:

a) zasady i warunki dokonywania oferty publicznej, ubiegania się o dopuszczenie papierów wartościowych i innych instrumentów do obrotu na rynku regulowanym,

b) obowiązki emitentów papierów wartościowych i innych podmiotów uczestniczących w ich obrocie lub w obrocie innymi instrumentami finansowymi,

c) skutki uzyskania statusu spółki publicznej oraz szczególne prawa i obowiązki związane z posiadaniem i obrotem akcjami takich spółek.

Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym określa organizację oraz tryb wykonywania nadzoru nad rynkiem kapitałowym.

Aktami wykonawczymi do ww. Ustaw tzn. przepisami szczegółowo normującymi zagadnienia opisane w Ustawach są Rozporządzenia Ministra Finansów.

Innymi przepisami regulującymi zasady funkcjonowania rynku papierów wartościowych w Polsce są również:

- Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach

- Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych.

- Kodeks spółek handlowych,

- Kodeks postępowania cywilnego,
oraz Regulaminy Giełdy, BondSpot, KDPW.

Instytucje rynku kapitałowego i ich rola

Nadzór nad rynkiem - Komisja Nadzoru Finansowego

Komisja Nadzoru Finansowego rozpoczęła działalność w dniu 19 września 2006 r. z dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym. Przejęła ona zadania zniesionej przepisami ww. ustawy Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych oraz Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.

Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje nadzór m.in. nad podmiotami prowadzącymi działalność na rynku kapitałowym, w tym: firmami inwestycyjnymi, emitentami dokonującymi oferty publicznej, funduszami inwestycyjnymi, towarzystwami funduszy inwestycyjnych, spółkami prowadzącymi rynek regulowany oraz giełdy towarowe, spółką prowadzącą depozyt papierów wartościowych, bankami powierniczymi i innymi podmiotami wymienionymi w Ustawie o nadzorze nad rynkiem kapitałowym.

Do zadań Komisji należy:

  1. podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku kapitałowego;
  2. sprawowanie nadzoru nad działalnością podmiotów nadzorowanych oraz wykonywaniem przez te podmioty obowiązków związanych z ich uczestnictwem w obrocie na rynku kapitałowym;
  3. podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku kapitałowego;
  4. wykonywanie innych zadań określonych ustawami;
  5. przygotowywanie projektów aktów prawnych związanych z funkcjonowaniem rynku kapitałowego.

Celem nadzoru jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku kapitałowego, w szczególności bezpieczeństwa obrotu oraz ochrony inwestorów i innych jego uczestników, a także przestrzegania reguł uczciwego obrotu.

Nadzór nad działalnością KNF sprawuje Prezes RM.

Prowadzenie rynku giełdowego - Giełda Papierów Wartościowych

Prowadzenie giełdy papierów wartościowych jest przedmiotem działalności spółki akcyjnej - Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA, której założycielem jest Skarb Państwa.

Spółka prowadząca giełdę może również organizować alternatywny system obrotu (system obrotu dokonywany poza rynkiem regulowanym, którego przedmiotem są papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego).

Celem spółki jest:

1. Organizowanie publicznego obrotu papierami wartościowymi.

2. Promowanie obrotu papierami wartościowymi.

3. Upowszechnianie informacji związanych z tym obrotem.

Zasady działania Giełdy określają obok Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, Statut Giełdy oraz jej regulamin.

Akcjonariuszami giełdy mogą być: domy maklerskie, Skarb Państwa, banki, towarzystwa funduszy powierniczych, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, towarzystwa emerytalne, zakłady ubezpieczeń oraz emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu i notowanych na giełdzie.

Organami Giełdy są: Walne Zgromadzenie, Rada Nadzorcza zwana Radą Giełdy oraz Zarząd Giełdy.

Walne Zgromadzenie Giełdy jest najwyższym organem Giełdy. Do udziału w nim mają prawo wszyscy akcjonariusze Giełdy. Do jego kompetencji należy m.in. dokonywanie zmian w Statucie GPW, zatwierdzanie Regulaminu Rady Giełdy, wybór członków Rady Giełdy.

Rada Giełdy składa się z 12 przedstawicieli: banków, domów maklerskich, instytucji finansowych, izb gospodarczych i emitentów. Nadzoruje ona działalność Giełdy. W zakresie jej obowiązków jest również uchwalanie Regulaminu Giełdy oraz wszelkich jego zmian, dopuszczanie, zawieszenie i wykluczenie z obrotu giełdowego papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych, o ile Regulamin Giełdy nie stanowi inaczej.

Zarząd składa się z 5 osób: Prezesa wybranego na okres trzech lat przez Walne Zgromadzenie oraz 4 członków. Zarząd Giełdy kieruje bieżącą działalnością Giełdy, zarządza jej majątkiem oraz reprezentuje ją na zewnątrz. W zakres jej działalności wchodzą wszystkie czynności, które nie są zastrzeżone dla Rady Giełdy lub Walnego Zgromadzenia.

Prowadzenie rynku pozagiełdowego - BondSpot

Bond Spot S.A. (wcześniejsza nazwa spółki to Centralna Tabela Ofert S.A.) jest obok Giełdy Papierów Wartościowych jednym z dwóch funkcjonujących dotychczas w Polsce systemów obrotu papierami wartościowymi, dopuszczonymi do obrotu publicznego.

Celem spółki jest prowadzenie regulowanego pozagiełdowego publicznego obrotu papierami wartościowymi i innymi instrumentami finansowymi oraz alternatywnego systemu obrotu i jednocześnie mogącą tworzyć inne platformy elektronicznego obrotu instrumentami finansowymi. Główne obszary działalności to:

  • Rynek Treasury BondSpot Poland (dawniej MTS Poland),
  • Regulowany Rynek Pozagiełdowy,
  • Alternatywny System Obrotu (Catalyst)

Zadaniem BondSpot S.A. jest :

  1. Wspomaganie rozwoju małych, dynamicznych spółek o stosunkowo krótkiej historii, mających dobre perspektywy rozwoju, poszukujących środków na rozszerzenie skali działalności,
  2. Budowanie publicznego rynku obligacji komunalnych i korporacyjnych oraz rynku dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej.

Prowadzenie depozytu i ewidencji transakcji - Krajowy Depozyt

Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA jest podmiotem bez którego niematerialny obrót papierami wartościowymi jest praktycznie niemożliwy. W jego rejestrach znajdują odzwierciedlanie wszystkie transakcje zawierane na rynku, a także zmiany cech papierów wartościowych i emisji. Przechowywanie papierów wartościowych i dokonywanie rozliczeń zawartych transakcji odbywa się w formie zapisów komputerowych, co wynika z dematerializacji papierów wartościowych.

Działalność Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych SA na rynku, to:

1/ rejestrowanie zdematerializowanych papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym giełdowym i pozagiełdowym lub wprowadzonym do alternatywnego systemu obrotu;

2/ nadzorowanie zgodności wielkości emisji z liczbą papierów wartościowych, zarejestrowanych w depozycie papierów wartościowych, znajdujących się w obrocie;

3/ obsługa realizacji zobowiązań emitentów wobec uprawnionych z papierów wartościowych znajdujących się w obrocie;

4/ rozliczanie transakcji zawieranych na rynku regulowanym giełdowym i pozagiełdowym;

5/ rozliczanie transakcji zawieranych w alternatywnym systemie obrotu w zakresie zdematerializowanych papierów wartościowych;

6/ czynności związane z wycofywaniem papierów wartościowych z depozytu;

7/ dokonywanie rozrachunku w instrumentach finansowych i środkach pieniężnych w związku z zawieranymi na rynku transakcjami oraz obsługą realizacji zobowiązań emitentów;

8/ prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń, w tym systemu gwarantowania rozliczeń transakcji zawartych na rynku giełdowym i pozagiełdowym;

9/ zapewnienie prawidłowego funkcjonowania obowiązkowego systemu rekompensat.

Może on również m.in.:

- rejestrować inne instrumenty finansowe,

- dokonywać rozliczania transakcji zawieranych na towarowym rynku papierów wartościowych oraz prowadzić- system zabezpieczenia płynności rozliczeń zawieranych na tym rynku transakcji,

- obsługiwać obrót papierami wartościowymi innymi niż zdematerializowane;

Akcjonariuszami KDPW mogą być wyłącznie podmioty prowadzące giełdę, rynek pozagiełdowy, domy maklerskie, firmy inwestycyjne, Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski i banki.

Uczestnictwo w obrocie instrumentami finansowymi - Domy maklerskie, banki prowadzące działalność maklerską oraz podmioty zagraniczne prowadzące działalność maklerską w Polsce

Zgodnie z nową Ustawą o obrocie instrumentami finansowymi działalność maklerska może być wykonywana wyłącznie przez: domy maklerskie, banki prowadzące działalność maklerską, zagraniczne firmy inwestycyjne i zagraniczne osoby prawne z państw należących do OECD.

Każdy inwestor zamierzający uczestniczyć w obrocie zorganzizowanym powinien podpisać z jednym z ww. podmiotów umowę o świadczenie usług brokerskich. Na jej podstawie firma inwestycyjna będzie mogła w imieniu klienta składać zlecenia w obrocie na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu.

Firmy inwestycyjne mogą również zawierać z klientami umowy o:

- zarządzanie portfelem (odpłatne podejmowanie i realizacja decyzji inwestycyjnych na rachunek klienta w ramach pozostawionych przez klienta do dyspozycji zarządzającego środków pieniężnych lub maklerskich instrumentów finansowych);

- doradztwo inwestycyjne (przygotowanie i przekazanie w oparciu o potrzeby i sytuację klienta pisemnej lub ustnej rekomendacji nabycia, zbycia lub powstrzymania się od zawarcia transakcji dotyczącej maklerskich instrumentów finansowych).

Zgodnie z Ustawą działalność maklerska obejmuje m.in.:

1/ przyjmowanie i przekazywanie zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych;

2/ wykonywanie zleceń nabycia lub zbycia tych instrumentów;

3/ nabywanie lub zbywanie na własny rachunek instrumentów finansowych;

4/ zarządzanie portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych;

5/ doradztwo inwestycyjne;

6/ oferowanie instrumentów finansowych;

7/ świadczenie usług w wykonaniu zawartych umów o subemisje inwestycyjne i usługowe lub zawieraniu i wykonywaniu innych umów o podobnym charakterze, jeżeli ich przedmiotem są instrumenty finansowe;

8/ przechowywanie lub rejestrowanie instrumentów finansowych, w tym prowadzenie rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, oraz prowadzenie rachunków pieniężnych;

9/ organizowanie alternatywnego systemu obrotu;

10/ przechowywanie i rejestrowanie zmian stanu posiadania maklerskich instrumentów finansowych;

11/ świadczenie usług dodatkowych związanych z subemisją usługową lub inwestycyjną;

12/ udzielanie pożyczek pieniężnych w celu dokonania transakcji, której przedmiotem jest jeden lub większa liczba instrumentów finansowych, jeżeli transakcja ma być dokonana za pośrednictwem firmy inwestycyjnej udzielającej pożyczki;

13/ doradztwie dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii przedsiębiorstwa lub innych zagadnień związanych z taką strukturą lub strategią;

14/ doradztwie i innych usługach w zakresie łączenia, podziału oraz przejmowania przedsiębiorstw;

15/ sporządzanie analiz inwestycyjnych, analiz finansowych oraz innych rekomendacji o charakterze ogólnym dotyczących transakcji w zakresie instrumentów finansowych;

16/ wymiane walutową, w przypadku gdy jest to związane z działalnością maklerską.

Działalność maklerska wymaga zgody KNF.

Dom maklerski wykonuje swoją działalność za pośrednictwem maklerów oraz doradców inwestycyjnych.

Maklerem oraz doradcą może być osoba fizyczna, wpisana na listę maklerów lub doradców prowadzoną przez Komisję. Makler oraz doradca musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych, musi korzystać z pełni praw publicznych, nie być karany m.in. za przestępstwa skarbowe, przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Musi również złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin przed Komisją Egzaminacyjną dla Doradców lub Maklerów Papierów Wartościowych.

Na dzień 4 stycznia 2012 r. na listę doradców inwestycyjnych wpisanych było 383 osoby, a na listę maklerów 2503 osoby.

Tabela 1 Podmioty prowadzące działalność maklerską (2012)

Banki prowadzące działalność maklerską14
Domy maklerskie52
Liczba ogółem66

Źródło: KNF

Warunki świadczenia usług przez dom maklerski w ramach wykonywanych przez nie czynności (w tym opłaty i prowizje) zawarte są w regulaminie świadczenia usług i prowadzenia rachunków inwestycyjnych, stanowiącym element umowy pomiędzy inwestorem, a domem maklerskim.

Prowadzenie działalności maklerskiej.

Dom maklerski działa na rynku zawsze we własnym imieniu, na rachunek:

- klienta - usługi brokerskie, albo

- na rachunek własny - działalność dealerska.

Lokowanie powierzonych środków - Fundusze inwestycyjne i Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych

Obok inwestorów indywidualnych uczestnikami rynku są również inwestorzy instytucjonalni. Należą do nich m.in. fundusze inwestycyjne, których celem jest lokowanie zebranych publicznie środków pieniężnych. Fundusz inwestycyjny jest tworzony i zarządzany przez Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych działające w formie spółki akcyjnej, będące organem funduszu i reprezentuje go w stosunkach z osobami trzecimi. Zatrudnieni w funduszach profesjonalni doradcy inwestycyjni starają się lokować jak najlepiej powierzone środki pieniężne w ściśle określone Ustawą o funduszach inwestycyjnych papiery wartościowe i prawa majątkowe.
Wśród funduszy wyróżniamy fundusze tworzone jako: otwarte, specjalistyczne, zamknięte i mieszane.

Towarzystwo może zarządzać kilkoma funduszami inwestycyjnymi. Każdy z funduszy charakteryzuje się różnym poziomem ryzyka w zależności od tego w jakie papiery wartościowe i instrumenty finansowe lokuje środki.

Tabela 2 Towarzystwa i Fundusze Inwestycyjne (stan na dzień 29.02.2012)

Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych42
Fundusze inwestycyjne720

Źródło: IZFiA

Emitenci papierów wartościowych - Spółki publiczne

Przedmiotem obrotu na rynku regulowanym (GPW, BondSpot, Giełda Towarowa) mogą być jedynie papiery wartościowe Spółek publicznych tzn. takich spółek, w których co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana. Dematerializacja papierów wartościowych następuje z chwilą ich rejestracji w depozycie papierów wartościowych. Od tego momentu przestają mieć one formę dokumentu.

Katarzyna Kochan
bos bank logo
Grupa kapitałowa
Nagroda specjalna i tytuł BROKERA ROKU 2015
Nagroda specjalna i tytuł BROKERA
ROKU 2015, przyznane przez GPW.

logo_FMR2017aktualny.jpg Finansowa Marka Roku: wyrazista marka promująca edukację, umocnienie pozycji lidera rynku kontraktów terminowych.

nagroda najlepszy dom maklerski 2015
Najwyższa ocena dla DM BOŚ w ankiecie czytelników Gazety Giełdy Parkiet 2015r.